Femke Rijpma

Femke Rijpma

Femke kwam voor het eerst in aanraking met lastechniek in haar rol als 3M Application Engineer. Om haar klanten, met name lassers, beter te kunnen begrijpen en helpen heeft Femke een lasopleiding gevolgd. Het lassen boeide haar zo dat ze zich van haar werkgever volledig mocht richten op de veiligheid van lassers.

Lees meer over Femke

Artikelen van Femke

Persoonlijke bescherming

Veiligheid – Wat is dat? Deel 2

Instinctief natuurlijk gedrag Hoe beïnvloedt ons instinctief natuurlijke gedrag onze veiligheid in de moderne industriële werkomgeving? Anders gezegd: kunnen wij onze natuurlijk ontwikkelde instincten en

Lees verder
Share on facebook
Share on linkedin
Share on email

Veiligheid – Wat is dat? Deel 2

Instinctief natuurlijk gedrag

Hoe beïnvloedt ons instinctief natuurlijke gedrag onze veiligheid in de moderne industriële werkomgeving? Anders gezegd: kunnen wij onze natuurlijk ontwikkelde instincten en onze natuurlijke gedragingen, zoals risico inschatting, goed gebruiken in een moderne industriële omgeving? 

Om iets te kunnen zeggen hierover is het wel zinvol om eerst even te bekijken welk instinctief natuurlijke gedrag we dan tegenkomen.

De op dit moment meest geaccepteerde theorie is dat de moderne mens (Homo Sapiens Sapiens) zo ongeveer 200.000 jaar geleden ontstond*. De mens behoren tot de orde der Primaten. De evolutionaire geschiedenis van de primaten gaat op grond van de nu bekende archeologische vondsten van fossiele botresten zo’n 60 miljoen jaar terug. Onze instincten en gedragingen zijn over een hele lange periode ontstaan. 

De industriële revolutie begon rond 1750. Dat betekent dat de moderne industriële wereld nog maar een paar honderd jaar bestaat. Dan kun je je voorstellen dat er nogal een verschil is tussen instinct en gedrag dat in de ‘oude wereld’ nuttig was en instinct en gedrag dat in die nieuwe industriële wereld nuttig is.

Nu moeten we natuurlijk ook iets weten over gevaar om de vraag te kunnen beantwoorden.

Soorten gevaar

Ik heb GEVAAR ingedeeld in 4 categoriën:

Gevolgen van gevaar

Ik heb ook het bijbehorende gevolg voor het lichaam in een tabel geplaatst:

Wat doen we bij gevaar?

Nu heb ik voor ons onderzoek in dezelfde tabel het bijbehorende instinct of gedrag geplaatst:

In tabel 3 is het 4e vak leeg. We hebben hiervoor geen instinct en geen ervaring tot onze beschikking. We kunnen het ons ook niet of nauwelijks voorstellen. Wanneer je anderen vertelt dat je je met een mes gesneden hebt of met je vinger tussen een deur bent gekomen dan voelt iedereen zich daar meteen vervelend bij. Voor het gevaar uit Groep 4 geldt: je weet pas hoe het is om bijvoorbeeld kanker of COPD te hebben wanneer je het hebt. Je kunt niet uitleggen aan een ander hoe het voelt. We kunnen het ons niet voorstellen, we kunnen het niet aanvoelen.

Misschien kunnen we in het 4e vak invullen dat wanneer je het bij iemand in je nabije omgeving hebt meegemaakt, je een gewaarschuwd mens bent? Zeker is dat dit type gevaar heel anders is. Het is een type dat in onze oude wereld niet bestaat, het zijn onnatuurlijke gevaren. Dit is een door onszelf gecreëerde gevarengroep. 

Het inschatten van risico’s

Hoe we risico’s inschatten is evolutionair bepaald. Juist in een industriële omgeving schiet ons vermogen om dat goed te doen tekort. Ons brein leeft eigenlijk nog steeds in de prehistorie en reageert op de moderne gevaren hetzelfde als op de directe, simpele gevaren uit de oude wereld. Ons brein heeft twee systemen om informatie te verwerken: het intuïtieve (ons emotionele brein) en het analytische (ons verstand). Voor het inschatten van risico vertrouwen we op het eerste systeem: het alarmcentrum, de amygdala.

Zenuwimpulsen reizen veel makkelijker van het alarmcentrum naar ons verstand dan andersom. Daardoor zijn we geneigd ook in complexere, abstracte situaties naar ons alarmcentrum te luisteren. En dat oordeelt primitief, niet rationeel. Dat is heel functioneel bij een aanstormende tram, maar het reageert ook op alarmerende krantenkoppen, geruchten of schokkende televisiebeelden. Omgekeerd reageert het niet op rationele dreigingen die het niet als gevaarlijk herkent, zoals blootstaan aan de gevaren uit groep 4, zoals bijvoorbeeld Chroom-VI of fijnstof. 

Conclusie

Onze natuurlijk ontwikkelde instincten en onze natuurlijke gedragingen zijn niet goed te gebruiken wanneer we blootstaan aan de gevaren van de moderne industriële omgeving. 

Een lasser heeft dagelijks te maken met diverse gevaren uit groep 1 en 3. We onderdrukken onze natuurlijke gedragingen en instincten om te kunnen werken met deze gevaren. We proberen risico’s in te schatten. We gebruiken gereedschap en PBM’s om ons te beschermen. We missen gevaren en kunnen zelfs overmoedig worden wanneer we lang werken met een bepaald gevaar. Voor de gevaren uit de 4e groep geldt dat we geen gevaar ervaren en ons ook geen gevolgen kunnen voorstellen. Onze natuurlijke gedragingen en instincten zijn in deze gevallen al helemaal niet in te zetten.

We hebben door ervaring, ongelukken, schade en schande een wet- en regelsysteem opgebouwd om deze gevaren te beheersen en de mensen te beschermen. Een interessante vervolgvraag is of  dit systeem leidt tot het gewenste veilige gedrag.

* Cowen (2000), p 363; Lewin (2005), p 71. NB: Voor onze zoektocht is het niet heel belangrijk of dit correct is of dat het misschien nog langer geleden is (Daniel Richter et al, 2017) dus we gaan hier maar mee verder.

** Red instinct: denk aan het ongeval in een mestsilo in Makking. De mens heeft de instinctieve neiging om andere mensen te willen redden. Zeker wanneer het gevaar onzichtbaar is! Daarom komen er vaak meerdere mensen om terwijl er oorsponkelijk maar 1 persoon in gevaar was: (https://www.onderzoeksraad.nl/nl/page/3015/dodelijk-ongeval-in-mestsilo-te-makkinga).

Share on facebook
Share on linkedin
Share on email

Recente artikelen en infographics

Lasonvolkomenheden

Holten in lasverbindingen

Holten in lasverbindingen hebben een nadelig effect op de integriteit van een lasverbinding. Bij grote aanwezigheid kan dit zelfs aanleiding geven tot

Lees verder

Was je bezoek waardevol?

 Heb je er iets van geleerd of is een vraag die je had beantwoord? Wil je dan overwegen een donatie te doen?
We gebruiken je donatie voor het onderhouden van de website en het toevoegen van nieuwe content.